Zaburzenia psychotyczne

Zaburzenia urojeniowe polegają na utrzymywaniu się jednego lub kilku przekonań niezgodnych z rzeczywistością, których pacjent nie koryguje mimo dowodów przeciwnych. Mogą dotyczyć prześladowania, zdrady, choroby, pasożytów, zapachu, wielkości, wpływu albo szczególnego znaczenia zdarzeń. W odróżnieniu od schizofrenii obraz może być węższy. Poza obszarem urojenia pacjent może funkcjonować stosunkowo spójnie, a dezorganizacja, objawy negatywne i omamy nie muszą dominować. To nie znaczy, że problem jest łagodny — urojenie może głęboko wpływać na relacje, bezpieczeństwo, decyzje, leczenie somatyczne i jakość życia. W PHOENIX zaburzenia urojeniowe nie są bezpośrednim wskazaniem do TMS, ketaminy ani esketaminy. Jeżeli przekonania są aktywne, niewzruszone i wpływają na decyzje, najpierw potrzebna jest diagnostyka psychiatryczna i leczenie przeciwpsychotyczne. W sytuacjach rezydualnych, stabilnych i z częściowym wglądem potrzebna jest indywidualna ocena psychiatryczna. TMS, ketamina i esketamina nie są metodami leczenia urojeń.

Ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne obejmują nagły początek objawów psychotycznych: urojeń, omamów, dezorganizacji myślenia, nietypowego zachowania, silnego pobudzenia, lęku albo zaburzenia kontaktu z rzeczywistością. Przebieg może być gwałtowny i zmienny, a objawy mogą rozwijać się w ciągu dni lub tygodni. F23 nie jest wskazaniem do TMS, ketaminy ani esketaminy; priorytetem jest pilna ocena psychiatryczna, bezpieczeństwo i stabilizacja. Aktywna psychoza wymaga najpierw oceny psychiatrycznej, bezpieczeństwa, różnicowania przyczyn i stabilizacji. Szczególnie ważne jest wykluczenie substancji psychoaktywnych, chorób neurologicznych, majaczenia, ChAD, depresji psychotycznej albo początku schizofrenii. Jeżeli objawy są aktualne, nasilone, nagłe albo wpływają na bezpieczeństwo, właściwy jest pilny tryb pomocy, a nie kwalifikacja do TMS.

Zaburzenia schizotypowe to utrwalony wzorzec nietypowego myślenia, przeżywania i funkcjonowania społecznego. Mogą obejmować podejrzliwość, idee odnoszące, ekscentryczne zachowanie, nietypowe przekonania, dziwaczny styl wypowiedzi, ograniczenie relacji, lęk społeczny i poczucie odmienności. Nie jest to to samo co schizofrenia. W zaburzeniach schizotypowych zwykle nie ma utrwalonej, pełnoobjawowej psychozy z typowymi omamami i urojeniami, ale sposób interpretowania rzeczywistości może być nietypowy i utrudniać relacje, pracę oraz codzienne funkcjonowanie. Najważniejsze jest różnicowanie ze schizofrenią, ASD, lękiem społecznym, zaburzeniami osobowości i wpływem substancji. Zaburzenia schizotypowe nie są wskazaniem do TMS, ketaminy ani esketaminy. Znaczenie ma diagnostyka, różnicowanie i ewentualne leczenie współistniejących objawów, takich jak depresja, lęk lub bezsenność.

Zaburzenia schizoafektywne są rozpoznaniami, w których objawy psychotyczne współwystępują z wyraźnymi objawami nastroju: depresją, manią albo obrazem mieszanym. Pacjent może doświadczać urojeń, omamów lub dezorganizacji, a jednocześnie spełniać kryteria epizodu depresyjnego lub maniakalnego. Najważniejsze klinicznie jest ustalenie relacji między psychozą a nastrojem. Inaczej leczy się schizofrenię z objawami depresyjnymi, inaczej ChAD z psychozą, inaczej depresję psychotyczną, a jeszcze inaczej zaburzenie schizoafektywne. Sama etykieta nie wystarcza — znaczenie ma przebieg w czasie. W PHOENIX najpierw konieczna jest stabilność i jasność rozpoznania; TMS, ketamina i esketamina nie są bezpośrednim kierunkiem kwalifikacji. Jeżeli po stabilizacji psychotycznej dominuje depresja bez aktywnej psychozy, dalsza ocena może dotyczyć dominującego, odrębnego obrazu klinicznego, na przykład stabilnej depresji lub ChAD. Najpierw jednak konieczna jest stabilność i jasność rozpoznania.

Schizofrenia jest przewlekłym zaburzeniem psychotycznym, w którym mogą występować urojenia, omamy, dezorganizacja myślenia, objawy negatywne i zaburzenia funkcji poznawczych. Leczenie opiera się przede wszystkim na farmakoterapii przeciwpsychotycznej, stabilizacji, psychoedukacji i wsparciu psychospołecznym. W PHOENIX u wybranych stabilnych pacjentów można rozważyć TMS jako metodę wspomagającą przy rezydualnych omamach słuchowych, objawach negatywnych lub współistniejącej depresji — po kwalifikacji lekarskiej.