Ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne
Ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne obejmują nagły początek objawów psychotycznych: urojeń, omamów, dezorganizacji myślenia, nietypowego zachowania, silnego pobudzenia, lęku albo zaburzenia kontaktu z rzeczywistością. Przebieg może być gwałtowny i zmienny, a objawy mogą rozwijać się w ciągu dni lub tygodni. F23 nie jest wskazaniem do TMS, ketaminy ani esketaminy; priorytetem jest pilna ocena psychiatryczna, bezpieczeństwo i stabilizacja. Aktywna psychoza wymaga najpierw oceny psychiatrycznej, bezpieczeństwa, różnicowania przyczyn i stabilizacji. Szczególnie ważne jest wykluczenie substancji psychoaktywnych, chorób neurologicznych, majaczenia, ChAD, depresji psychotycznej albo początku schizofrenii. Jeżeli objawy są aktualne, nasilone, nagłe albo wpływają na bezpieczeństwo, właściwy jest pilny tryb pomocy, a nie kwalifikacja do TMS.
Definicja
Czym są ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne?
Ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne są rozpoznaniami opisującymi nagłe wystąpienie psychozy. Objawy mogą obejmować urojenia, omamy, dezorganizację, pobudzenie, silny lęk, dziwaczne zachowanie, chaos wypowiedzi, podejrzliwość, bezsenność albo nagłą zmianę funkcjonowania. W części przypadków objawy ustępują stosunkowo szybko po leczeniu i stabilizacji. W innych pierwszy ostry epizod okazuje się początkiem schizofrenii, ChAD, depresji psychotycznej, psychozy po substancjach albo choroby neurologicznej. Dlatego kluczowe jest monitorowanie dalszego przebiegu. F23 nie jest wskazaniem do TMS. Najpierw liczy się bezpieczeństwo, rozpoznanie przyczyny i stabilizacja.
Miejsce w grupie
Miejsce F23 w grupie zaburzeń psychotycznych
F23 należy do zaburzeń psychotycznych, ale różni się od schizofrenii przede wszystkim nagłym początkiem i potencjalnie przemijającym przebiegiem. Rozpoznanie wymaga obserwacji w czasie, ponieważ początkowy epizod może zmienić klasyfikację, jeśli objawy trwają dłużej, nawracają lub ujawnia się przebieg nastrojowy. W PHOENIX F23 wymaga przede wszystkim pilnej oceny psychiatrycznej, stabilizacji i różnicowania przyczyn psychozy. Ma pomóc pacjentowi i rodzinie zrozumieć, że aktywna psychoza wymaga szybkiej psychiatrycznej oceny, a nie szukania procedury neuromodulacyjnej.
Objawy i przebieg
Objawy i przebieg
Objawy i przebieg wymagają oceny całościowej: aktualnego obrazu, czasu trwania, wpływu na funkcjonowanie, leczenia, ryzyka i chorób współistniejących.
Nagłe urojenia
Omamy
Dezorganizacja
Pobudzenie lub lęk
Zmienność
Ryzyko
Różnicowanie
Co trzeba różnicować?
Rozpoznanie wymaga oceny przebiegu, objawów, leczenia, substancji, chorób somatycznych i kontekstu nastroju.
| Może przypominać | Czym się różni | Dlaczego to ważne |
|---|---|---|
| Psychoza po substancjach | Objawy związane z kannabinoidami, stymulantami, alkoholem, psychodelikami lub odstawieniem. | Wymaga leczenia substancji i obserwacji po odstawieniu. |
| ChAD z psychozą | Objawy występują w manii, depresji lub stanie mieszanym. | Wymaga stabilizacji nastroju. |
| Depresja psychotyczna | Psychoza występuje w epizodzie ciężkiej depresji. | Inne leczenie i ryzyko samobójcze. |
| Schizofrenia | Objawy trwają dłużej, nawracają lub pojawiają się objawy negatywne i poznawcze. | Wymaga leczenia długoterminowego. |
| Majaczenie lub neurologia | Zaburzenia świadomości, gorączka, objawy neurologiczne, padaczka, choroby mózgu. | Wymaga pilnej diagnostyki somatycznej. |
Kiedy standardowe leczenie nie wystarcza
Kiedy potrzebna jest pilna ponowna ocena?
Aktywne, nagłe lub nasilone objawy psychotyczne wymagają szybkiej oceny. W F23 najpierw liczy się bezpieczeństwo, stabilizacja i różnicowanie przyczyn, nie kwalifikacja do metody zaawansowanej.
Możliwe ścieżki postępowania
Możliwe ścieżki postępowania
Etap 01
Pilna ocena bezpieczeństwa
Etap 02
Diagnostyka przyczyn
Etap 03
Leczenie przeciwpsychotyczne i stabilizacja
Etap 04
Ocena dalszego przebiegu
Bezpieczeństwo
Kiedy nie czekać?
Aktywne objawy psychotyczne, szczególnie nagłe, wymagają szybkiej oceny. Pilnej pomocy wymagają omamy nakazujące, urojenia z ryzykiem działania, brak snu, pobudzenie, agresja, myśli samobójcze, odmowa jedzenia/picia, dezorganizacja, objawy po substancjach albo objawy neurologiczne.
Kwalifikacja kliniczna
Dlaczego F23 wymaga najpierw stabilizacji?
Ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne wymagają najpierw pilnej oceny, leczenia przeciwpsychotycznego, bezpieczeństwa i obserwacji dalszego przebiegu. F23 nie jest wskazaniem do TMS, ketaminy ani esketaminy. Priorytetem jest pilna ocena psychiatryczna, bezpieczeństwo, różnicowanie przyczyn i stabilizacja.
Przygotowanie do kwalifikacji
Co warto przygotować?
Kiedy zaczęły się objawy i jak szybko narastały.
Opis urojeń, omamów, bezsenności, pobudzenia i zachowania.
Informacje o używaniu substancji, alkoholu, leków, dopalaczy, kannabinoidów lub stymulantów.
Informacje o chorobach neurologicznych, somatycznych i gorączce/infekcji.
Historia wcześniejszych epizodów, hospitalizacji i leczenia.
Aktualne ryzyko: samobójcze, agresji, ucieczki, odmowy jedzenia/picia.
Powiązane materiały i metody
Powiązane strony
Najczęściej zadawane pytania
Najczęściej zadawane pytania
Czy F23 oznacza schizofrenię?
Nie zawsze. F23 opisuje ostry epizod psychotyczny, który może ustąpić, ale wymaga obserwacji, bo dalszy przebieg może zmienić rozpoznanie.
Czy TMS jest metodą dla F23?
Nie. Aktywna psychoza wymaga stabilizacji i leczenia psychiatrycznego, nie kwalifikacji do TMS.
Czy ketamina albo esketamina są metodą dla ostrej psychozy?
Nie. F23 wymaga pilnej oceny psychiatrycznej, bezpieczeństwa, różnicowania przyczyn i stabilizacji.
Kiedy trzeba pilnej pomocy?
Gdy występują omamy nakazujące, urojenia z ryzykiem działania, brak snu, dezorganizacja, agresja, myśli samobójcze, zatrucie substancjami albo objawy neurologiczne.
Bibliografia
- NICE. Psychosis and schizophrenia in adults: prevention and management. CG178. www.nice.org.uk/guidance/cg178
- World Health Organization. ICD-11: Acute and transient psychotic disorder, 6A23. icd.who.int/browse/2025-01/mms/en