ZABURZENIA LĘKOWE

Zaburzenie paniczne / napady paniki

Napad paniki jest nagłym epizodem intensywnego lęku, któremu często towarzyszą objawy z ciała: kołatanie serca, duszność, ucisk w klatce piersiowej, drżenie, potliwość, zawroty głowy, uczucie nierealności albo obawa przed śmiercią lub utratą kontroli. Pojedynczy napad paniki nie jest jeszcze zaburzeniem panicznym. O zaburzeniu panicznym mówi się wtedy, gdy napady są nawracające, a po nich pojawia się stała obawa przed kolejnym epizodem, zmiana zachowania, unikanie aktywności albo ograniczanie życia. Pacjent zaczyna sprawdzać ciało, unikać wysiłku, podróży, samotności, kolejek, sklepów lub miejsc, w których „nie da się uciec”. W PHOENIX zaburzenie paniczne jest ważne diagnostycznie, ale nie jest samodzielną głównym kierunkiem metod zaawansowanych. Dalsza kwalifikacja ma sens przede wszystkim wtedy, gdy napady paniki współistnieją z przewlekłym GAD, depresją, OCD, agorafobią lub innym obszarem wymagającym osobnej oceny.

Wyślij zgłoszenie do wstępnej oceny Wróć do grupy zaburzeń

Definicja

Czym jest zaburzenie paniczne?

Zaburzenie paniczne polega na nawracających napadach paniki, które pojawiają się nagle i nie zawsze są związane z jedną konkretną sytuacją. Napad paniki zwykle narasta szybko i może sprawiać wrażenie stanu zagrażającego życiu. Pacjent może odczuwać kołatanie serca, duszność, ucisk w klatce piersiowej, drżenie, potliwość, dreszcze, nudności, zawroty głowy, derealizację lub depersonalizację. Po napadzie często pojawia się lęk przed kolejnym napadem. To lęk antycypacyjny zaczyna organizować życie: pacjent unika wysiłku, kawy, podróży, samotności, sklepów, kolejek, spotkań, prowadzenia samochodu albo miejsc, w których pomoc mogłaby być trudno dostępna. Z czasem może rozwinąć się agorafobia. Leczenie zaburzenia panicznego zwykle opiera się na psychoedukacji, psychoterapii i farmakoterapii. W PHOENIX sama obecność napadów paniki nie jest podstawowym wskazaniem do TMS. Ważne jest jednak ustalenie, czy napady paniki nie są częścią szerszego obrazu: GAD, depresji, OCD, agorafobii, zaburzeń snu, używania substancji lub choroby somatycznej.

Miejsce w grupie

Miejsce zaburzenia panicznego w grupie zaburzeń lękowych

Zaburzenie paniczne należy do zaburzeń lękowych, ale różni się od GAD. W GAD lęk jest przewlekły i rozlany. W zaburzeniu panicznym dominują ostre napady lęku, lęk przed kolejnym napadem i zachowania zabezpieczające. Napady paniki mogą prowadzić do agorafobii, ale nie są z nią tożsame. Pacjent może mieć napady paniki bez agorafobii albo agorafobię bez wyraźnych napadów paniki. Znaczenie ma to, co najbardziej ogranicza życie: same napady, lęk antycypacyjny, unikanie miejsc, objawy somatyczne czy współistniejący przewlekły lęk. W PHOENIX zaburzenie paniczne jest ważne w różnicowaniu i kwalifikacji. Jeżeli jednak pacjent szuka metody zaawansowanej, zwykle trzeba sprawdzić, czy głównym problemem jest GAD, depresja, OCD albo inny obszar, dla którego taka ścieżka jest zasadna.

Objawy i przebieg

Objawy i przebieg

Objawy mogą mieć różne nasilenie i wymagają oceny w kontekście czasu trwania, wpływu na funkcjonowanie oraz wcześniejszego leczenia.

01

Nagły lęk

Napad zaczyna się nagle i szybko osiąga duże nasilenie.
02

Kołatanie serca

Przyspieszone bicie serca, uczucie arytmii albo obawa przed zawałem.
03

Duszność i ucisk

Wrażenie braku powietrza, ścisku w klatce piersiowej albo niemożności pełnego oddechu.
04

Zawroty głowy

Uczucie omdlenia, niestabilności, słabości albo odrealnienia.
05

Lęk przed śmiercią

Przekonanie, że dzieje się coś groźnego medycznie.
06

Lęk przed utratą kontroli

Obawa przed zwariowaniem, zemdleniem, krzykiem, ucieczką lub kompromitacją.
07

Lęk antycypacyjny

Stałe oczekiwanie kolejnego napadu i monitorowanie ciała.
08

Unikanie

Ograniczanie aktywności, miejsc, podróży, wysiłku lub sytuacji bez szybkiego dostępu do pomocy.

Różnicowanie

Co trzeba różnicować?

Różnicowanie jest potrzebne, bo podobne objawy mogą wynikać z innego rozpoznania, choroby somatycznej, substancji albo sytuacji wymagającej innej ścieżki leczenia.

Może przypominać Czym się różni Dlaczego to ważne
Choroba serca lub arytmia Objawy mogą obejmować ból, kołatanie serca, omdlenie lub duszność. Pierwsze lub nietypowe epizody wymagają oceny somatycznej.
Astma lub choroby układu oddechowego Dominuje duszność, świszczący oddech lub spadek tolerancji wysiłku. Wymaga diagnostyki i leczenia somatycznego.
GAD Lęk jest bardziej stały, rozlany i związany z zamartwianiem. W GAD TMS może być rozważany częściej niż w samym zaburzeniu panicznym.
Agorafobia Dominuje unikanie miejsc, z których trudno uciec lub uzyskać pomoc. Leczenie musi obejmować ekspozycję na sytuacje unikane.
Fobia społeczna Lęk dotyczy oceny przez innych i kompromitacji. Plan leczenia skupia się na sytuacjach społecznych.
Substancje i leki Kofeina, stymulanty, alkohol, kannabinoidy lub odstawienie leków uspokajających i nasennych mogą wywoływać objawy. Wpływa to na leczenie i bezpieczeństwo.

Kiedy standardowe leczenie nie wystarcza

Kiedy potrzebna jest ponowna ocena leczenia?

Ponowna ocena ma sens wtedy, gdy napady paniki powracają mimo leczenia, lęk przed kolejnym napadem ogranicza życie albo pacjent coraz bardziej unika aktywności. Warto wtedy sprawdzić, czy leczenie obejmowało psychoedukację, pracę z interpretacją objawów z ciała, ekspozycję, farmakoterapię oraz ewentualną agorafobię. Jeżeli napady paniki są częścią szerszego obrazu — przewlekłego GAD, depresji, OCD albo zaburzeń snu — dalsza kwalifikacja powinna dotyczyć tego głównego problemu, nie samych napadów.

Możliwe ścieżki postępowania

Możliwe ścieżki postępowania

Etap 01

Ocena somatyczna i psychiatryczna

Ustalenie, czy objawy są napadami paniki, chorobą somatyczną, skutkiem substancji albo częścią innego zaburzenia.

Etap 02

Leczenie standardowe

Psychoedukacja, psychoterapia, praca z lękiem przed objawami z ciała i farmakoterapia, jeśli jest zasadna.

Etap 03

Praca z unikaniem

Ekspozycja na sytuacje, aktywności i odczucia, które pacjent zaczął kojarzyć z napadem.

Etap 04

Ocena współistnień

Jeżeli współistnieje GAD, depresja, OCD lub agorafobia, dalsza ścieżka powinna uwzględnić dominujący problem. Samo zaburzenie paniczne nie jest w PHOENIX głównym kierunkiem metod zaawansowanych. Nie oznacza to, że strona jest nieistotna. Napady paniki często współistnieją z GAD, depresją, OCD, agorafobią, bezsennością albo chorobami somatycznymi i mogą istotnie wpływać na kwalifikację. Jeżeli pacjent z napadami paniki ma jednocześnie przewlekły lęk uogólniony, depresję, OCD albo inny obszar leczony w PHOENIX, warto opisać całą sytuację, a nie tylko same napady. Wtedy wstępna analiza może wskazać, która ścieżka jest właściwa.

Bezpieczeństwo

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Pierwszy w życiu napad z silnymi objawami somatycznymi, ból w klatce piersiowej, omdlenie, niedowład, nasilona duszność, zaburzenia mowy lub objawy neurologiczne wymagają pilnej oceny medycznej. Formularz nie służy sytuacjom nagłym.

Kwalifikacja kliniczna

Kiedy najpierw potrzebny jest inny tryb leczenia?

Nie każda sytuacja lękowa powinna zaczynać się od kwalifikacji do metod zaawansowanych. Najpierw trzeba ocenić bezpieczeństwo, rozpoznanie, choroby somatyczne, używanie substancji, wcześniejsze leczenie standardowe i to, który problem jest dominujący.

Przygotowanie do kwalifikacji

Co warto przygotować przed zgłoszeniem?

Dokumentacja pomaga, ale jeśli nie jest kompletna, warto możliwie konkretnie opisać objawy, czas trwania, wcześniejsze leczenie, psychoterapię, leki, tolerancję i wpływ objawów na funkcjonowanie.

01

Od kiedy występują napady i jak często się pojawiają.

02

Jak wyglądają objawy z ciała podczas napadu.

03

Czy były wykonane badania somatyczne i z jakim wynikiem.

04

Jakich miejsc lub aktywności pacjent zaczął unikać.

05

Jakie leczenie psychoterapeutyczne lub farmakologiczne było prowadzone.

06

Czy współistnieje GAD, depresja, OCD, agorafobia, bezsenność lub używanie substancji.

07

Czy możliwy jest udział w wizytach w Krakowie, jeśli dalsza ścieżka okaże się zasadna.

Powiązane materiały i metody

Artykuły i baza wiedzy

Najczęściej zadawane pytania

Najczęściej zadawane pytania

Czy pojedynczy napad paniki oznacza zaburzenie paniczne?

Nie. Zaburzenie paniczne rozpoznaje się wtedy, gdy napady są nawracające i prowadzą do lęku przed kolejnym napadem, zmiany zachowania lub unikania.

Czy napad paniki może wyglądać jak zawał?

Tak, objawy mogą być podobne. Pierwszy lub nietypowy napad, ból w klatce piersiowej, omdlenie albo duszność wymagają oceny medycznej.

Czy TMS jest metodą dla napadów paniki?

Samo zaburzenie paniczne nie jest podstawowym wskazaniem do TMS w PHOENIX. TMS może być rozważany raczej wtedy, gdy dominującym problemem jest przewlekły GAD, depresja, OCD albo inny obszar kwalifikacyjny.

Czy formularz oznacza rozpoczęcie leczenia?

Nie. Zgłoszenie służy wstępnej analizie sytuacji.

Źródła i kontekst medyczny

Bibliografia

  1. NICE. Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management. Clinical guideline CG113. NICE. www.nice.org.uk/guidance/cg113
  2. World Health Organization. ICD-11: Panic disorder, 6B01. World Health Organization. icd.who.int/browse/2025-01/mms/en
  3. American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual context: panic disorder. American Psychiatric Association

Wstępna ocena zgłoszenia

Zgłoszenie pomaga uporządkować sytuację kliniczną.

Opis objawów, czasu trwania, wcześniejszego leczenia, tolerancji leków i wpływu trudności na funkcjonowanie pomaga ocenić, jaka dalsza ścieżka ma sens kliniczny.

Wyślij zgłoszenie do wstępnej oceny